Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Filter by Categories
IT و سفر
آخرین-ترند ها
آداب و رسوم
آسیا
آفریقا
آموزش
اپلیکیشن های گردشگری
اخبار
اروپا
اصفهان گردی
اطلاعیه ها
ایران گردی
بهترین هتل ها
بوم گردی
تاریخی
ترین ها
تور لیدر شو
توریسم+
جاذبه ها
جزوات تورلیدری
جغرافیا
جهانگردی
خدمات رستوران
دانستنی های گردشگری
دسته‌بندی نشده
دیجیتال مارکتینگ و گردشگری
راهنمای تور ایرانگردی
راهنمای تور بین المللی
راهنمای سفر به...
رسانه ها
رستوران
روحیات ملل
سوغات و صنایع دستی
شخصیت ها
شناخت اماکن باستانی
طبیعت ایران
طبیعت گردی
عکس
غذای بین الملل
فیلم و کلیپ
قوانین و مقررات گردشگری
گردشگری الکترونیک
معرفی شخصیت ها
مفاهیم گردشگری
مقاصد برتر جهان
مکان های گردشگری
موزه
میراث جهانی یونسکو
نکات ضروری سفر
هتلداری
هتلداری

Tag - تاریخ

آشنایی با تعزیه و روند تکامل این مراسم مذهبی در ایران

تعزیه و روند تکامل آن در ایران

تعزیه در لغت به معنی سوگواری و عزاداری و برپا داشتن یادبود عزیزان در گذشته است لیکن در اصطلاح به نوعی نمایش مذهبی با آداب و رسوم و سنت هایی خاص اطلاق می شود و بر خلاف معنی لغوی آن غم انگیز بودن شرط حتمی آن نیست و ممکن است گاهی خنده آور و شادی بخش نیز باشد. گو این که این نوع نمایش ها در آغاز کار به منظور یادآوری مظلومیت شهیدان دین و مذهب بر پا شده و نوع فرح زای آن بعدها و در نتیجه تکامل این هنر بدان مزید گشته است.

اصطلاح شبیه از قدیم هم برای واقعه ای که به وسیله ی شبیه خوان اجرا می شد و هم برای هر یک از افراد واقعه به کار می رفته یعنی نقشی که شبیه خوان اجرا می کرده است. حوادث و ماجرا ها و دلبستگی های عاطفی و مذهبی ایرانیان در روند تکاملی دسته های عزاداری و پدیدار شدن تعزیه و شکوفایی آن، تاثیر گذار بوده است.

همان گونه که میدانیم ظهور صفویه اوج قدرت شیعه را در تاریخ ایران به همراه داشته است و با توجه به حمایت حکومت از مذهب شیعه و علاقه ی قلبی توده ی مردم به خاندان حضرت علی(ع) و امام حسین (ع) برخی از افراد شعر مذهبی می سروده و از آنان برای برانگیختن نیروهای انسانی در راه رسیدن به مقاصد اجتماعی و مالی خود بهره می گرفتند.
از طرف دیگر در این دوره مراسم روضه خوانی و عزاداری جنبه ی تشریفاتی و رسمی به خود می گیرد و مراسمی چون سینه زنی، نوحه خوانی و به راه افتادن دسته ها و هیئت های مذهبی در کوی و برزن رواج می یابد و همراه با آنان علائم مختلف چون عَلَم،کتل، نخل، اسب، نقش و طبل حمل می شود.

در دوره قاجاریه نیز تعزیه و تعزیه خوانی رو به گسترش نهاد خصوصا در زمان آقا محمدخان در این دوران نخستین حکم معروف به شبیه خوانی توسط میرزا ابوالقاسم بن حسین حسین گیلانی معروف به فاضل قمی از فقیه امامیه در دوره قاجاریه صادر شد.
در دوره ی قاجاریه تعزیه خوانی هم از نظر محتوا و هم از نظر کیفیت و نحوه ی برگزاری و محل آن به اوج تکامل می رسد. در دوران ناصر الدین شاه بین دویست تا سیصد محل جداگانه برای برگزاری تعذیه اعم از تکیه و حسینیه و میدان بنا می شود که هر کدام دویست تا سیصد نفر را در خود جای می داده.

از معروف ترین تکیه های که در این زمان ساخته شد تکیه دولت بود که به دستور ناصر الدین شاه و مباشرت دوستعلی خان معیر الممالک در زاویه جنوب غربی کاخ گلستان با گنجایش بیست هزار نفر و صرف معادل یک صد پنجاه هزار تومان ساخته شد.

این تکیه به عنوان عظیم ترین تماشاخانه همه اعصار تاریخ ایران شناخته شده است تعزیه خوانان تکیه دولت که در اصل تعزیه خوانان سلطنتی بودند از لباس های بسیار گران قیمت و وسایل مجلل چون شال ترمه ،خنجر، سپر، شمشیر و مرصع و طلا استفاده می کردند. حتی یزید و شمر تعزیه از کالسکه که ناپلئون برای فتحعلی شاه به ارمغان فرستاده بود و هشت اسب آن را می کشید استفاده می کردند.

گفتنی است در این دوران نه تنها تعزیه و تعزیه خوانی از حیث ابزار کار، نحوه ی برگزاری و نسخه نویسی به کمال خود رسید بلکه دسته گردانی هم با تشریفاتی دیگر و بهتر رونق گرفت.
بعد از ناصرالدین شاه تکیه دولت و تعزیه داری در آن از جلوه افتاد و مخالفت برخی از فقها با شبیه در آوردن برخی از مراسمات  از اهمیت تعزیه در عزاداری محرم کاست و به تدریج از حوزه ی کارهای عمومی و دولتی به کنار رفت و حرکت دسته ها جای آن را گرفت. بعد از خلع محمد علی شاه استفاده از تکیه دولت برای تعزیه خوانی به کلی متوقف شد.

 

تکیه دولت

عناصر سازنده و پردازنده تعزیه

تعزیه یک عامل و یک نمود مجرد نیست بلکه مجموعه ای است دلپذیر و زیبا از پیوند طبیعی چند نمود ذوقی عاطفی و اجتماعی ….  اما عوامل سازنده تعزیه عبارتند از:

  • شعر: مبانی گفت و گوی این مراسم شعر است و تنها مقر و تجلی گاه صادق ذوق ایرانیان است . در حقیقت شعر ظرفی است برای انعکاس عواطف اندیشه ها و ذوق  و این ظرف یکی از ارکان مهم تعزیه است.
  • نقالی: نقالی هنری است که فرد نقال طی آن شعر یا داستانی را با همه ی استعدادها و اعضا و اندام خود برای جمعی نقل و روایت می کند و ضمن تاثیر گذاشتن بر دیگران پند و اندرزهای مفیدی را نیز بیان می کند.
  • سخنوری : بیشترین نمود فن سخنوری در زمان صفویه است که موجب استقرار مذهب تشیع در ایران می شد در واقع نوعی گفت و گوی در قهوه خانه میان دو سخنور بود که  به صورت شعر صورت می پذیرفت.
  • موسیقی : از آنجا که موسیقی عالی ترین و طبیعی ترین نمود ذوقی بشر است و از سوی دیگر غناِی آن در اسلام پذیرفته نیست تعزیه و تعزیه خوانی مطمئن ترین سنگری بوده که از موسیقی اصیل ایرانی پاسداری کرده است.
  • عزاداری : تعزیه در عین این که جنبه نمایشی دارد جنبه ی خاص خود  که عزاداری بر مرگ عزیزان دین است را کاملا حفظ می کند و از همین روست که محبان اهل بیت هنگام تعزیه خوانی چه اشک ها نمی ریزند و چه ناله ها که نمی کنند.
  • پرده داری:پرده داری را شمایل گردانی نیز می گویند . پرده داران یا شمایل گردانان کسانی اند که معمولا صحنه ای از حوادث را  که بر روی پارچه سفیدی کشیده اند با شرح و بسط تشریح می کنند.

پرده خوانی

  • استفاده از اشیا و عناصر مختلف: برای تعزیه خوانی از عوال مختلفی استفاده می شود که بعضی جنبه عینی دارند بعضی جنبه تفریحی و بعضی جنبه سمبولیک آنچه جنبه عینی دارد مثل شمشیر، سپر ، سنج ، دهل، اسب آنچه جنبه تزئینی دارد مثل : حجله ی قاسم، کبوترهای تیر خورده قاصد، علم در مورد مورد سمبلیک می توان از تشت (سمبل رودخانه فرات) شاخه ی نخل( سمبا درخت خرما و نخلستان) انگشتر عقیق ( سمبل چشمه زاینده)
  • از میان برداشتن فاصله با تماشاگر : تعزیه در میان مردم خوانده می شود صحنه در میان مردم خوانده می شود صحنه در وسط میدان است . همه تعزیه خوانان روی صحنه اند و هر کسی به نوبت نقشش را ایجاد می کند.
  • ایمان و اخلاص : تعزیه خوانان بیشتر به اجرای معنوی و پاداش آخرت چشم دارند و عموما از بین افراد مذهبی انتخاب می شوند آنان بیشتر خود را ذاکر حسین می دانند و با همان سرمایه معنوی به تعزیه خوانی می پردازند.

گردآوری: مهدی نجفی

Read more...